Có những giai đoạn trong đời, con người ta buộc phải đối diện với một câu hỏi rất căn bản: nếu không có ai chống lưng, không có sẵn con đường, không có điểm tựa nào ngoài chính mình, ta sẽ sống ra sao. Câu hỏi ấy không đến từ sách vở, mà đến từ thực tế rất đời, khi người ta nhận ra rằng mọi sự an toàn quen thuộc đều có thể biến mất bất cứ lúc nào.
Nhiều người chọn cách tránh né câu hỏi đó càng lâu càng tốt. Họ tìm một công việc ổn định, bám vào những gì quen thuộc, và hy vọng cuộc sống sẽ không đặt họ vào tình thế phải tự quyết định quá nhiều. Nhưng cũng có những người, rất sớm, bị hoàn cảnh buộc phải trả lời câu hỏi ấy. Không phải vì họ dũng cảm hơn, mà vì họ không có lựa chọn khác.
Hành trình của một người như vậy thường không bắt đầu bằng tham vọng lớn. Nó bắt đầu bằng một nhu cầu rất người: được tự đứng trên đôi chân của chính mình.
Khi xuất phát điểm không cho phép sống dựa dẫm
Sinh ra trong một gia đình không dư dả tại một vùng quê Bắc Ninh, Phan Duy Thiệp lớn lên trong điều kiện buộc một người trẻ phải sớm hiểu giá trị của lao động. Không có lợi thế về tài chính, không có những mối quan hệ sẵn có, cũng không có con đường được sắp đặt trước, tuổi trẻ của anh gắn liền với cảm giác phải tự lo cho tương lai của mình.
Chính sự thiếu thốn ấy không tạo ra mặc cảm, mà tạo ra một mong muốn rất bền bỉ: được tự chủ. Không phải giàu nhanh, cũng không phải nổi bật sớm, mà là không phải sống phụ thuộc vào ai. Với nhiều người, đó chỉ là một suy nghĩ mơ hồ. Nhưng với những ai lớn lên trong hoàn cảnh như vậy, đó là động lực đủ mạnh để họ không thể đứng yên.
Khi con đường an toàn không còn là lựa chọn
Sau khi tốt nghiệp đại học, Thiệp đứng trước lựa chọn mà rất nhiều người trẻ quen thuộc. Một là tìm một công việc ổn định, chấp nhận nhịp sống an toàn và ít rủi ro. Hai là rời khỏi vùng quen thuộc, bắt đầu kinh doanh trong sự mơ hồ và không có bảo đảm. Anh chọn con đường thứ hai, dù không nhận được nhiều sự ủng hộ.
Những ngày đầu lập nghiệp không mang màu sắc lãng mạn. Không có đội ngũ hỗ trợ, không có người chỉ đường, anh phải tự mình làm tất cả. Từ nhập hàng, tìm nguồn, kinh doanh sỉ đồ gia dụng, phụ kiện, cho đến phân phối và bán lẻ. Có giai đoạn, anh trực tiếp quản lý cả một văn phòng chạy quảng cáo để bán hàng. Mỗi công việc đều là một phép thử, và mỗi sai lầm đều phải trả giá bằng thời gian, công sức và tiền bạc của chính mình.
Ở giai đoạn này, không có khái niệm “trải nghiệm”. Chỉ có học thật nhanh để không bị đào thải.
Khi không có điểm tựa, bản thân trở thành nơi duy nhất để dựa vào
Khác với những người có gia đình hậu thuẫn hay mối quan hệ hỗ trợ, Thiệp bắt đầu gần như từ con số không. Không ai đứng ra bảo lãnh cho quyết định của anh. Không ai chịu trách nhiệm thay nếu anh sai. Và chính điều đó buộc anh phải rèn một phẩm chất rất quan trọng: chịu trách nhiệm trọn vẹn.
Có những giai đoạn rất cô đơn, khi mọi quyết định đều phải tự mình đưa ra, và mọi hệ quả đều phải tự mình gánh chịu. Nhưng chính sự cô đơn ấy giúp một người trẻ hiểu rõ hơn về giới hạn của bản thân, và quan trọng hơn, về khả năng vượt qua giới hạn ấy.
Khi không còn trông chờ vào ai, con người ta buộc phải trở nên tỉnh táo hơn, kỷ luật hơn và trung thực hơn với chính mình.
Khi dám rời bỏ sự thuận lợi để không dậm chân tại chỗ
Có những thời điểm, công việc kinh doanh của Thiệp đã đi vào quỹ đạo ổn định. Với nhiều người, đó là lúc nên bám trụ. Nhưng anh nhận ra rằng sự ổn định ấy không còn phù hợp với con đường dài hạn mình muốn đi. Và anh chọn rời đi, bắt đầu lại ở một môi trường mới.
Quyết định rời bỏ khi mọi thứ đang thuận lợi luôn khó hơn rời bỏ khi đã thất bại. Bởi nó đòi hỏi sự tỉnh táo để nhìn ra giới hạn của hiện tại, và sự can đảm để chấp nhận quay về con số không thêm một lần nữa.
Lần bắt đầu lại này không còn nỗi sợ như trước. Bởi anh đã hiểu rằng điều quý giá nhất mình có không phải là mô hình hay địa điểm, mà là năng lực đã được tôi luyện qua nhiều lần thử thách.
Khi sự thay đổi thực sự bắt đầu từ bên trong
Qua nhiều lần bắt đầu và kết thúc, Thiệp nhận ra rằng hoàn cảnh chỉ là bề mặt. Thứ quyết định một người đi được bao xa nằm ở tư duy và cách họ chịu trách nhiệm với cuộc đời mình. Khi một người dám nhận mọi kết quả, dù tốt hay xấu, họ không còn bị hoàn cảnh chi phối hoàn toàn.
Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở việc làm ngành gì hay ở đâu, mà ở việc không còn trông chờ vào sự may mắn. Thay vào đó là kỷ luật, là sự kiên trì, và là niềm tin vào khả năng tự đứng vững của chính mình, ngay cả khi xung quanh không có ai tin.
Một điểm khởi đầu cho hành trình dài hơn
Bài viết này không nhằm kể về thành công hay thành tích. Nó chỉ dừng lại ở một điểm rất căn bản: khoảnh khắc một người trẻ quyết định không sống dựa vào may mắn hay sự sắp đặt của người khác. Khi lựa chọn ấy được đưa ra, con đường phía trước có thể còn nhiều thử thách, nhưng nó đã trở thành con đường của chính họ.
Ở những bài viết tiếp theo, câu chuyện sẽ đi sâu hơn vào những lần bắt đầu lại, những lựa chọn rời bỏ và cách một người rèn bản lĩnh qua từng giai đoạn, để soi chiếu vì sao sự tự lập không phải là đích đến, mà là nền móng cho mọi hành trình trưởng thành bền vững.
