Có một khoảnh khắc rất khó chịu trong hành trình lãnh đạo, khi người ta bắt đầu nhận ra rằng vấn đề không còn nằm ở nhân sự, cũng không hẳn nằm ở khối lượng công việc. Vấn đề nằm ở chính vị trí mà mình đang đứng trong hệ thống. Không phải vì làm chưa đủ, mà vì làm quá nhiều. Không phải vì thiếu trách nhiệm, mà vì đang gánh cả những phần việc lẽ ra không nên thuộc về mình.
Khoảnh khắc này thường không đến bằng một sự cố lớn. Nó đến bằng sự mệt mỏi kéo dài, bằng cảm giác không thể rời mắt khỏi công việc dù chỉ một ngày, bằng nỗi lo rằng nếu mình không có mặt, mọi thứ sẽ trật nhịp. Và chính lúc đó, người lãnh đạo bắt đầu buộc phải dừng lại, không phải để nghỉ ngơi, mà để nhìn lại.
Trong hành trình quan sát và đồng hành cùng nhiều nhà quản lý, An Phạm xem đây là điểm chuyển quan trọng nhất. Bởi nếu không dừng lại ở đây, mọi nỗ lực trao quyền hay xây đội ngũ sau đó đều rất dễ quay về vết cũ.
Khi người lãnh đạo nhận ra mình đang trở thành “nút thắt”
Rất nhiều người lãnh đạo không hề muốn kiểm soát. Họ chỉ muốn mọi việc diễn ra trơn tru. Nhưng khi hệ thống chưa đủ rõ, sự trơn tru ấy thường chỉ có thể đạt được bằng cách một người đứng ra gánh hết. Lâu dần, người đó trở thành điểm trung chuyển của mọi quyết định.
Ở giai đoạn này, người lãnh đạo bắt đầu nhận ra một sự thật không dễ chấp nhận: chính mình đang là nút thắt của hệ thống. Không phải vì yếu kém, mà vì đang đứng sai vị trí. Khi mọi việc đều phải qua mình, tốc độ của tổ chức bị giới hạn bởi năng lượng của một người.
Nhận ra điều này không hề dễ chịu. Nó chạm vào cái tôi của người lãnh đạo, đặc biệt là những người quen với việc được công nhận vì sự xông xáo và trách nhiệm. Nhưng nếu không nhìn thẳng, sự quá tải sẽ ngày càng lớn.
Khi câu hỏi chuyển từ “nhân sự có làm được không” sang “mình có cho họ cơ hội làm hay không”
Một bước chuyển rất tinh tế ở giai đoạn này là sự thay đổi câu hỏi. Thay vì hỏi vì sao nhân sự chưa chủ động, người lãnh đạo bắt đầu tự hỏi mình đã trao cho họ những điều kiện gì để chủ động hay chưa. Vai trò đã đủ rõ chưa. Quyền hạn có đi cùng trách nhiệm không. Và sai sót có được xem là một phần của quá trình học hay không.
Những câu hỏi này không nhằm đổ lỗi cho bản thân, mà để nhìn lại cách hệ thống đang được thiết kế. Khi quyền quyết định bị giữ quá chặt, sự trưởng thành của đội ngũ bị chặn lại. Khi mọi thứ đều được “làm cho chắc”, không ai có cơ hội học cách chịu trách nhiệm trọn vẹn.
Trong cách tiếp cận của An Phạm, việc đặt lại câu hỏi đúng giúp người lãnh đạo thoát khỏi vòng lặp tự trách hoặc trách người khác, để chuyển sang một hướng đi mang tính xây dựng hơn.
Khi việc dừng lại mở ra không gian cho sự tỉnh táo
Dừng lại ở đây không có nghĩa là buông bỏ. Nó là một khoảng lùi cần thiết để nhìn toàn bộ bức tranh. Khi không còn bị cuốn theo việc xử lý từng vấn đề nhỏ, người lãnh đạo bắt đầu nhìn thấy những điểm lặp lại, những lỗi hệ thống, và những quyết định thiếu nhất quán đã vô tình tạo ra phụ thuộc.
Khoảng lùi này giúp người lãnh đạo phân biệt rõ hơn giữa việc mình nên làm và việc mình không nên làm nữa. Không phải việc nào quan trọng cũng cần do mình thực hiện. Và không phải sự can thiệp nào cũng tạo ra giá trị lâu dài.
Sự tỉnh táo này không đến từ việc học thêm kỹ năng quản lý, mà đến từ việc sẵn sàng đặt lại vai trò của chính mình trong tổ chức.
Khi người lãnh đạo đối diện với nỗi sợ buông tay
Một phần rất sâu của giai đoạn này là việc đối diện với nỗi sợ. Sợ giao việc rồi người khác làm không như mình mong muốn. Sợ sai sót ảnh hưởng đến kết quả chung. Và sợ rằng khi mình không còn làm thay, giá trị của mình sẽ bị đặt lại.
Những nỗi sợ này rất con người, và nếu không được gọi tên, chúng sẽ tiếp tục điều khiển hành vi lãnh đạo. An Phạm nhìn thấy rằng chỉ khi người lãnh đạo dám đối diện với nỗi sợ ấy, họ mới có thể bắt đầu buông tay một cách có ý thức, thay vì buông trong bực bội hoặc gồng trong mệt mỏi.
Một điểm dừng trước khi bước sang tái thiết hệ thống
Bài viết này dừng lại ở khoảnh khắc người lãnh đạo nhận ra rằng vấn đề không còn nằm ở nỗ lực cá nhân. Khi đã nhìn thấy mình đang đứng sai vị trí trong hệ thống, một câu hỏi mới bắt đầu xuất hiện: nếu mình lùi lại, hệ thống cần được thiết kế lại như thế nào để con người có thể làm tốt mà không cần bị giám sát liên tục.
Ở bài viết tiếp theo, câu chuyện sẽ đi sâu hơn vào quá trình tái thiết cấu trúc, vai trò và cơ chế trao quyền, để thấy rằng buông tay không phải là bỏ mặc, mà là bước đi cần thiết để tổ chức có thể trưởng thành và tự vận hành trong dài hạn.
