Có một giai đoạn rất quen thuộc trong đời sống của những người làm quản lý và lãnh đạo. Họ làm việc ngày càng nhiều, chịu trách nhiệm ngày càng lớn, nhưng cảm giác nhẹ đi thì không thấy đâu. Đội ngũ đông hơn, công việc nhiều hơn, nhưng sự phụ thuộc lại ngày càng dồn về một người. Mỗi quyết định nhỏ đều phải qua tay họ. Mỗi vấn đề phát sinh đều chờ họ giải quyết. Và càng cố gắng gồng gánh, họ càng mệt mỏi.
Ở giai đoạn này, rất nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi về con người. Tuyển chưa đúng chăng. Nhân sự thiếu trách nhiệm chăng. Hay mình chưa đủ cứng rắn. Nhưng càng xoáy sâu vào những câu hỏi ấy, cảm giác bế tắc càng lớn. Bởi thay đổi con người là việc khó nhất, và cũng là việc khiến người ta nhanh kiệt sức nhất.
Chỉ đến khi một câu hỏi khác xuất hiện, hành trình mới bắt đầu rẽ hướng. Không phải “ai đang làm chưa tốt”, mà là “hệ thống mình đang đặt con người vào có cho phép họ làm tốt hay không”.
Trong lát cắt này, hành trình của An Phạm xuất hiện như một chất liệu phản chiếu rất rõ cho sự chuyển dịch tư duy đó.
Khi vấn đề nhân sự không còn được nhìn như lỗi cá nhân
Xuất phát điểm của An không phải từ vai trò giảng dạy hay tư vấn, mà từ những năm tháng làm việc trực tiếp trong doanh nghiệp. Ở đó, An chứng kiến rất nhiều câu chuyện giống nhau lặp lại. Những người được tuyển vào với kỳ vọng lớn, nhưng sau một thời gian lại trở nên mờ nhạt. Những quản lý tâm huyết, nhưng ngày càng kiểm soát nhiều hơn thay vì trao quyền. Và những tổ chức tăng trưởng nhanh, nhưng nội bộ bắt đầu rạn nứt.
Điểm chung của những câu chuyện này không nằm ở việc con người kém năng lực, mà nằm ở chỗ họ không được đặt vào một hệ thống đủ rõ ràng để phát huy năng lực. Khi vai trò không rõ, kỳ vọng mơ hồ, và quyết định phụ thuộc vào cảm tính, con người rất khó làm đúng, dù có cố gắng đến đâu.
Việc nhìn ra điều này không khiến An đứng về phía “bênh nhân sự” hay “đổ lỗi cho lãnh đạo”. Nó buộc An nhìn sâu hơn vào mối quan hệ giữa con người và cấu trúc vận hành, nơi rất nhiều vấn đề bắt nguồn nhưng thường bị bỏ qua.
Khi trải nghiệm đa vai trò tạo nên một góc nhìn khác
Trong hơn một thập kỷ làm việc tại các doanh nghiệp từ start-up đến tập đoàn đa quốc gia, An Phạm không đứng yên ở một vị trí duy nhất. Việc trải qua nhiều vai trò khác nhau giúp An hiểu rõ toàn bộ vòng đời của một nhân sự trong tổ chức, từ lúc tuyển dụng, hội nhập, làm việc, phát triển cho đến khi rời đi.
Quan trọng hơn, An nhìn thấy áp lực thực tế của người lãnh đạo. Áp lực phải ra quyết định nhanh. Áp lực phải giữ tăng trưởng. Và áp lực phải “đỡ” cho cả một hệ thống khi nó chưa đủ vững. Chính sự thấu hiểu này khiến cách tiếp cận của An không mang tính phán xét. Không có chuyện đúng hay sai tuyệt đối. Chỉ có việc một tổ chức đã sẵn sàng cho giai đoạn phát triển tiếp theo hay chưa.
Từ góc nhìn ấy, nhân sự không còn là bài toán cảm tính, mà trở thành bài toán thiết kế.
Khi khai vấn trở thành công cụ để chạm tới gốc rễ
Một bước chuyển quan trọng trong hành trình của An là việc theo đuổi con đường khai vấn lãnh đạo theo chuẩn quốc tế. Khai vấn không nhằm đưa ra lời khuyên, mà giúp người đối diện tự nhìn thấy điểm nghẽn của chính mình trong hệ thống họ đang xây.
Qua hàng trăm giờ làm việc 1:1 với CEO và quản lý, An nhận ra rằng rất nhiều vấn đề nhân sự không nằm ở kỹ năng, mà nằm ở cách ra quyết định của người đứng đầu. Khi lãnh đạo chưa rõ mình cần ai, tổ chức sẽ luôn tuyển sai. Khi lãnh đạo chưa sẵn sàng trao quyền, đội ngũ sẽ không thể trưởng thành.
Khai vấn giúp những câu hỏi này được đặt ra một cách an toàn, không đổ lỗi, không áp đặt. Và chính ở đó, sự thay đổi bền vững bắt đầu hình thành.
Khi làm nghề không phải để làm thay, mà để giúp người khác tự đứng vững
An Phạm không chọn vai trò “giải quyết hộ” doanh nghiệp. An chọn đứng ở vị trí đồng hành, nơi người lãnh đạo được hỗ trợ để ra quyết định tốt hơn về con người và hệ thống. Đây là con đường khó hơn, bởi nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và cam kết từ cả hai phía.
Nhưng cũng chính con đường này giúp tổ chức không lệ thuộc vào một cá nhân duy nhất. Khi hệ thống rõ, con người có đất để làm tốt. Khi con người được đặt đúng chỗ, lãnh đạo có không gian để tập trung vào tầm nhìn dài hạn thay vì xử lý sự vụ hằng ngày.
Triết lý “con người không sai, chỉ có quyết định đặt họ vào đâu mới đúng hay sai” không phải là một câu nói đẹp. Nó là kết tinh của rất nhiều va chạm, quan sát và lựa chọn làm nghề một cách tỉnh táo.
Một điểm khởi đầu cho hành trình đi sâu hơn
Bài viết này chỉ dừng lại ở điểm khởi đầu, nơi vấn đề nhân sự được nhìn lại từ một góc khác. Không phải để tìm người giỏi hơn, mà để xây hệ thống tốt hơn. Không phải để kiểm soát nhiều hơn, mà để trao quyền đúng cách.
Ở những bài viết tiếp theo, câu chuyện sẽ đi sâu hơn vào những giai đoạn nội tâm của người lãnh đạo khi họ học cách buông bớt kiểm soát và xây dựng đội ngũ có thể tự vận hành, để thấy rằng sự bền vững của doanh nghiệp không đến từ việc có một người giỏi gánh hết, mà từ một hệ thống đủ rõ để nhiều người cùng đứng vững.
